Groen erfgoed

Zicht op de Gasterse Duinen heidegebied overgaand in bos Gasteren

Groen Erfgoed is de verzamelnaam voor historische groenaanleggen, zoals tuinen, parken, hofjes en buitenplaatsen, maar ook van landschappelijke structuren, zoals door mensen beïnvloede en aangelegde bossen en houtwallen.

Groen erfgoed bestaat uit landschappelijke structuren van voornamelijk plantenmateriaal, die in het verleden door mensen zijn aangelegd. Dit erfgoed is grofweg in te delen in twee categorieën. Enerzijds is er het aangelegde en ontworpen groen, in de vorm van buitenplaatsen, tuinen en parken. Anderzijds gaat het om historische groenelementen in het landelijke gebied: relicten waaraan het historisch gebruik van een locatie kan worden afgelezen. Groen erfgoed kan beschermd zijn als rijksmonument, gemeentelijk of provinciaal monument maar vaak is dat ook niet het geval.

Levende kunstwerken met een verhaal

Het verhaal van onze geschiedenis kan door middel van groen erfgoed worden verteld. Dat verhaal kan gaan over de esthetiek en landschapsarchitectuur van deze ‘levende kunstwerken’, maar ook over voedsel, religie, defensie, sociale verhoudingen en maatschappelijke ontwikkelingen. Een voorbeeld is het verbouwen van voedsel in kloostertuinen en boomgaarden. Processietuinen en kerktuinen vertellen iets over de manier waarop mensen hun religie beleden. De inrichting van begraafplaatsen brengt de omgang met sterven en begraven in beeld. Maar ook sociale verhoudingen en machtsverhoudingen hebben hun weerslag op het landschap. Denk aan buitenplaatsen van 17e-eeuwse machthebbers of 19e en 20e-eeuwse tuindorpen die werden gesticht door fabrikanten, zoals het Agnetapark in Delft en het Philipsdorp in Eindhoven. In bossen hebben mensen in het verleden hun sporen nagelaten door bijvoorbeeld hakhoutbeheer, knotten van bomen of het snoeien van heggen.

Milieu en economie

Het zijn niet alleen de cultuurhistorische waarden die het de moeite waard maken om groen erfgoed in stand te houden. Er zijn ook gebruikswaarden zoals recreatie en sport. Een groene omgeving heeft een positieve invloed op de gezondheid; bomen en planten verbeteren immers de luchtkwaliteit. Daarnaast zijn er natuurwaarden. Als leefomgeving voor dieren is groen onmisbaar voor de biodiversiteit, zowel binnen als buiten de stad. Ook in het kader van de klimaatverandering is de groenaanleg van waarde. Een park fungeert vaak ongemerkt als waterberging en hitteschild. Groen erfgoed is ook van economisch belang: huizen die grenzen aan een fraai park of plantsoen hebben vaak een hogere waarde. Lees hier meer over de economische waarde van natuur.

In dit dossier:

Detail van de kaart groen erfgoed

Kaart groen erfgoed

Deze kaart bundelt onder meer gebieden met oude boskernen en rijksbeschermde buitenplaatsen.

Restant van een oude vlechtheg, aan de grens met Duitsland, Rekken, Gelderland

Bossen, houtwallen en heggen

Bomen, bossen en struiken zijn eeuwenlang intensief door mensen voor allerlei gebruiksdoeleinden benut. In het landschap zijn nog sporen van dit historische gebruik terug te vinden.

Buitenplaats Clingendael, Den Haag

Tuinhistorisch onderzoek

Om groen erfgoed goed te kunnen beheren is kennis van de aanleg noodzakelijk. Daarvoor moet onderzoek worden gedaan met behulp van de juiste specialisten.

Beheer van aangelegd groen

Omgaan met groen erfgoed

Tuinen, parken en buitenplaatsen hebben dagelijks beheer nodig. Hieronder staan een aantal aandachtspunten waar de beheerder van groen erfgoed mee te maken krijgt.