Kaart groen erfgoed

Deze kaart bundelt onder meer gebieden met oude boskernen, houtwallen en heggen, rijksbeschermde buitenplaatsen met beschermde groenaanleg, nationale parken en gegevens uit de eerste Nederlandse bosstatistiek.

In de Kaart groen erfgoed zijn de volgende thema’s bijeengebracht:

  • Landschappelijk groen erfgoed bevat landschapselementen met autochtone bomen en struiken, van voor 1850. De rode gebieden omvatten door veldanalyse gedurende decennia geïnventariseerde landschappen met oude boskernen, houtwallen en heggen. De blauwe gebieden zijn tot stand gekomen door kaartanalyse en geven een trefkans op bovengenoemde elementen.
  • Overijssels groen erfgoed bevat een inventarisatie van landschapselementen met autochtone bomen en struiken. Hierbij is grotendeels dezelfde methode gehanteerd als voor de landelijke inventarisatie (zie hierboven), maar met een groter detailniveau.
  • Monumentale bomen zijn opgenomen in het nationale bomenregister vanwege hun ouderdom – meer dan 80 jaar – en hun beeldbepalendheid. Dit betekent overigens niet dat de bomen ook ‘monument’ zijn in de context van de Erfgoedwet. Wel kunnen ze in een beschermde context staan, bijvoorbeeld aan een laan of op een buitenplaats.
  • Cultuurhistorische pest- en geriefbosjes in het Groene Hart zijn kleinschalige, eeuwenlang door boeren beheerde landschapselementen. Een geriefbosje is een bos voor hakhout en een pestbosje is een bos waar dieren werden begraven als ze waren bezweken aan een besmettelijke ziekte. Op termijn hopen we deze kaartlaag uit te breiden voor andere gebieden in ons land. Ook deze bosjes staan al op negentiende-eeuwse kaarten.
  • Bosstatistiek uit 1938-1942: Staatsbosbeheer heeft in de periode 1938-1942 het totale bosareaal van Nederland in kaart gebracht. De kaart laat niet alleen een gedetailleerde inventarisatie van bosgebieden en boomsoorten zien, maar ook heide, zandverstuiving, veen/moeras, meren en plassen, kwelders en laanbeplanting. De kaart is ingedeeld naar boomsoort en ouderdom:
    • naaldhout ouder en jonger dan 25 jaar;
    • loofhout (eiken, beuken, iep ) ouder en jonger dan 40 jaar;
    • populieren ouder en jonger dan 40 jaar.
  • Buitenplaatsen: deze kaart toont een overzicht van alle rijksbeschermde buitenplaatsen in Nederland met beschermde groenaanleg zoals tuinen en parken.
  • Nationale parken: deze kaart bevat de 20 nationale parken.
  • Eendenkooien: deze kaart laat alle 205 in het landschap overgebleven eendenkooien zien.

Wat levert het op

Door veranderingen in het landschap worden historische beplantingen steeds zeldzamer. Het is dus de moeite waard om uit te zoeken waar ze nog wel te vinden zijn en deze informatie in de planvorming te betrekken. De beste basis voor bescherming is begrip van een groenelement. Aanplant gebeurt immers altijd met een reden; of dat nu een functionele of artistieke achtergrond heeft. Van de parkaanleg uit de zeventiende en achttiende eeuw zijn nog rechte lanenstructuren met soms zeer oude bomen overgebleven (de eikenlanen bij kasteel Twickel in Delden). In negentiende-eeuwse parken in landschapsstijl zorgen bomen en boomgroepen voor de ruimtelijke werking en een afwisselende kleurrijke wandeling (Rhederoord, Rheden). Op begraafplaatsen vind je symbolische soorten als levensbomen en treurvormen (Soestbergen, Utrecht). Van de geriefbosjes resteert naar schatting nog maar 10-20% van wat er in de negentiende eeuw was, en de teruggang zet gestaag door. Met het op de kaart zetten van deze landschapselementen hopen we de aandacht en de waardering voor deze bosjes te vergroten.

kaartbeeld uit de handleiding
Klik op de afbeelding om een korte handleiding van de kaartviewer
te openen (PDF, 2,6 MB)

Gebruik van de kaart

Deze kaart is voor landschapsbeheerders, erfgoedprofessionals, beleidsmakers, landschapsontwerpers en geïnteresseerde bewoners. Bij de kaart ‘oud bos’ hoort ook een uitgebreide toelichting, de Atlas van het landschappelijk groen erfgoed in Nederland. De kaart is ook als view- en een downloadservice (WMS en WFS) beschikbaar. Informatie hierover is te vinden in het Nationaal Georegister.

Door wie

De kaart 'Landschappelijk groen erfgoed' is ontwikkeld door Bert Maes (Ecologisch Adviesbureau Maes) in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De kaartlaag met monumentale bomen is tot stand gekomen in samenwerking met de Bomenstichting. De geriefbosjes in het Groene Hart zijn geïnventariseerd door Maurice Kruk (Bureau Mens en Groen).De kaart is onderdeel van een serie thematische kaarten, die momenteel volop in ontwikkeling is. Deze digitale atlas omvat kaartmateriaal met informatie over de genese en ordening van de Nederlandse cultuurlandschappen en de daarin voorkomende karakteristieke structuren en elementen. Deze themakaarten worden op deze website gepubliceerd, zoals de Agrarische landschappenkaartKaart van de verstedelijking en de Kaart van verdedigingswerken.