Gemeenten

Gemeenten zijn grondeigenaar, formuleren ruimtelijk beleid en zijn verantwoordelijk voor het beheer van de gebieden die binnen hun gemeentegrenzen vallen.

Bij het opstellen van een bestemmingsplan is de gemeente verplicht om rekening te houden met cultuurhistorische waarden. Het gaat hierbij om gebouwde monumenten, archeologie en cultuurlandschap. De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) geeft de gemeente de mogelijkheid om voorschriften te verbinden aan een aantal activiteiten waarvoor een omgevingsvergunning nodig is. Veel gemeenten beschikken over een gemeentelijke erfgoedverordening, een monumentencommissie en een lijst van gemeentelijke monumenten in aanvulling op de lijst van rijksmonumenten. De aandacht voor het cultuurlandschap varieert sterk per gemeente. Het is in eerste instantie een taak van de provincies om gemeenten hierin te stimuleren.

Omgevingsdiensten

Omgevingsdiensten zijn belast met uitvoeringstaken op het terrein van het omgevingsrecht. Gemeenten kunnen ervoor kiezen hun erfgoedtaken – archeologie en gebouwd erfgoed – onder te brengen bij een omgevingsdienst. Dit kan alleen als de desbetreffende omgevingsdienst ook daadwerkelijk erfgoed in portefeuille heeft. Er zijn 28 regionale omgevingsdiensten. Ze verlenen vergunningen, houden toezicht en handhaven. Wat omgevingsdiensten precies voor gemeenten kunnen betekenen op het gebied van het uitvoeren van erfgoedtaken, is te lezen in de publicatie Uitvoering van erfgoedtaken door omgevingsdiensten.