Doelstellingen formuleren

Wanneer de onderzoeksfase is afgerond, staat de volgende vraag centraal: wat is het doel van beheer?

Bij de keuze voor een beheerdoel spelen een aantal overwegingen mee.

1. De waardering van een object

De waardering van een landschap of landschapselement vindt plaats aan de hand van een aantal criteria. De onderstaande 2 criteria gelden niet voor het specifieke gebied, maar gaan over de categorie waarbij het landschap kan worden ingedeeld:

  • Zeldzaamheid: hoe zeldzamer een element of patroon is, hoe belangrijker de informatiewaarde.
  • Landschapselementen kunnen ook kenmerkend of gezichtsbepalend zijn voor een gebied of voor een bepaalde ontwikkeling.

De volgende criteria gaan over de afzonderlijke landschapselementen:

  • De gaafheid of herkenbaarheid zegt iets over de staat waarin een object verkeert.
  • De samenhang tussen de landschapselementen; een landschap is meer dan de som der delen.
  • Landschapselementen kunnen ook een verhalende kwaliteit hebben, wanneer ze een rol spelen in verhalen over gebeurtenissen of mensen.

2. De praktische mogelijkheden

Niet alleen de waardering van het landschap speelt een rol bij het vaststellen van een beheerdoel. Er moet ook worden gekeken naar de praktische mogelijkheden van een gebied. Het gaat hierbij vooral om toekomstige ontwikkelingen. Welke potentie heeft een plek? Wat is de functie? Welke kansen zijn er om het in de toekomst in stand te houden? Monumentenzorgers en landschapsbeschermers zijn voortdurend bezig met het zoeken naar functies. Alleen als landschappen en landschapselementen een gebruiksfunctie hebben (agrarisch, natuurontwikkeling, recreatief), kunnen ze in stand worden gehouden.

3. De beheervorm

Het is niet altijd mogelijk of wenselijk om een gebied cultuurhistorisch te beheren. Soms heeft een andere aanpak de voorkeur. Zo is er in een nieuw aangeplant bos niets tegen een goedkope, eigentijdse beheervorm. Bij dergelijke keuzes wordt gekeken naar de combinatie van actuele cultuurhistorische waarden en de potentie voor natuurontwikkeling.

4. Referentiepunt in de tijd kiezen

Bij het vaststellen van het beheerdoel speelt tenslotte nog één cruciale beslissing mee: de keuze voor een vast referentiepunt (ijkpunt) in de tijd. Werken met een vast referentiepunt kan ertoe leiden dat conservering, restauratie of zelfs reconstructie van één bepaalde situatie in de geschiedenis wordt nagestreefd. Men kan ervoor kiezen om een situatie terug te brengen naar de ontstaansperiode of een ander punt in de geschiedenis. Een andere mogelijkheid is om de bestaande situatie te behouden. De vierde optie is om af te zien van een vast referentiepunt. Tegenwoordig wordt vaak gekozen voor behoud van de oorspronkelijke vorm inclusief latere toevoegingen.

Verder lezen

Dit dossier is gebaseerd op het Handboek cultuurhistorisch beheer. Dit boek laat zien hoe het beheer van cultuurlandschap in zijn werk gaat. Het boek is hieronder te downloaden.