Beheerstrategieën

De keuze voor een beheerstrategie heeft alles te maken met de conditie van het landschap of landschapselement.

Regelmatig onderhoud is het meest wenselijke scenario. Wanneer het landschap regelmatig wordt onderhouden, blijft het langer intact. Wordt er geen onderhoud gepleegd, dan treedt verval in, waardoor uiteindelijk het voortbestaan van het landschap in gevaar komt. Men kan er dan voor kiezen om de oorspronkelijke situatie te herstellen, de bestaande situatie vast te houden ('consolideren') of verder verval toe te staan. In het laatste geval zal het landschap of landschapselement verdwijnen. Wanneer dat al is gebeurd, kan men ervoor kiezen om het opnieuw zichtbaar te maken of te reconstrueren.

Onderhoud

De meest voorkomende beheerstrategie is het periodiek onderhoud. Denk bij periodiek onderhoud aan regelmatig maaien, snoeien, verwijderen van opslag, knotten, plaggen of het verven van houtwerk. Voordat er met periodiek onderhoud kan worden begonnen, moet eerst achterstallig onderhoud worden weggewerkt. Hierbij gaat het meestal om meer ingrijpende werkzaamheden als het uitdiepen en opschonen van waterpartijen, het repareren van afrastering en het herstellen van de beplanting.

Zichtbaar maken

Achterstallig en periodiek onderhoud horen ook bij het 'zichtbaar maken'. Hierbij gaat het in eerste instantie om het verwijderen van opslag of het accentueren van het object zelf, waarbij de zichtbaarheid letterlijk wordt vergroot. Cultuurhistorische elementen kunnen ook slecht zichtbaar zijn omdat mensen ze niet herkennen. In dit geval bestaat zichtbaar maken uit het ontsluiten en toegankelijk maken van de locatie en educatieve maatregelen zoals het plaatsen van informatieborden en het organiseren van excursies.

Consolidatie

Bij consolidatie staat het behoud van het element in de bestaande toestand voorop. Er worden maatregelen genomen om (verdere) aftakeling te voorkomen. Dit gebeurt vaak bij archeologische landschapselementen die nog niet volledig wetenschappelijk zijn onderzocht. Zo worden bijvoorbeeld grafheuvels geconsolideerd door onder meer het aanbrengen van plaggen en het dichten van konijnenpijpen. Ook worden er bomen verwijderd om te voorkomen dat bij het omwaaien (windvang) delen van het object worden vernietigd.

Restauratie

De meest verregaande aanpak is een gehele of gedeeltelijke restauratie. Met restauratie wordt een element zoveel mogelijk teruggebracht in zijn oorspronkelijke vorm. Restauratie is specialistisch werk en vaak een kostbare aangelegenheid. Voorbeelden van landschapselementen waar regelmatig restauratiewerkzaamheden aan worden uitgevoerd zijn eendenkooien.

Reconstructie

Bij reconstructie wordt een cultuurhistorisch object hersteld waar weinig of niets meer van over is. Het is belangrijk om hierbij terughoudend te zijn. We weten immers vaak onvoldoende over de oorspronkelijke vorm en betekenis. De reden om tot reconstructie over te gaan is meestal behoefte aan educatie- en belevingsmogelijkheden. Goede voorbeelden van reconstructies zijn te vinden bij forten en linies. Door bijvoorbeeld de wallen weer onder het oude profiel te brengen, ontstaat een goed beeld van hoe zoiets eruit heeft gezien.

Mitigatie en compensatie

Compensatie betekent dat verlies aan (natuur)waarden wordt gecompenseerd door vergelijkbare, natuurwaarden (ergens anders) terug te brengen. Met mitigatie wordt het uitvoeren van 'verzachtende omstandigheden' bedoeld, bijvoorbeeld het aanbrengen van een groene gordel rond een bedrijventerrein. In cultuurhistorisch beheer wordt ook gebruikgemaakt van dergelijke verzachtende omstandigheden. Zo kan men objecten die moeten verdwijnen, elders herbouwen. Het verdwijnen van een object kan ook worden verzacht door te investeren in de restauratie van een ander object.

Verder lezen

Dit dossier is gebaseerd op het Handboek cultuurhistorisch beheer. Dit boek laat zien hoe het beheer van cultuurlandschap in zijn werk gaat. Het boek is hieronder te downloaden: